Lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ

Sữa mẹ là chất dinh dưỡng hoàn hảo, dễ hấp thu và sử dụng có hiệu quả cao. Trẻ bú mẹ sẽ lớn nhanh đồng thời trong sữa mẹ có nhiều kháng thể giúp trẻ chống lại các bệnh nhiễm khuẩn do vậy trẻ bú mẹ sẽ ít mắc các bệnh tiêu chảy, viêm phổi và các bệnh khác hơn trẻ nuôi bằng sữa nhân tạo. Ngoài ra sữa mẹ còn làm giảm quá trình mang thai mới, bảo vệ sức khoẻ bà mẹ

1.1. Những lợi ích của sữa mẹ:

• Sữa mẹ là chất dinh dưỡng hoàn hảo, dễ hấp thu và sử dụng có hiệu quả cao. Trẻ bú mẹ sẽ lớn nhanh.
• Trong sữa mẹ có nhiều kháng thể giúp trẻ chống lại các bệnh nhiễm khuẩn. Trẻ bú mẹ mắc ít các bệnh tiêu chảy, viêm phổi và các bệnh khác hơn trẻ nuôi bằng sữa nhân tạo.
• Sữa mẹ làm giảm quá trình mang thai mới.
• Bảo vệ sức khoẻ bà mẹ.

1.2. Sự khác nhau giữa các loại sữa:

2. Những lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ:

• Nuôi con bằng sữa mẹ giúp cho việc gắn bó tình cảm của mẹ con
• Nuôi con bằng sữa mẹ còn bảo vệ sức khoẻ cho bà mẹ. Cho trẻ bú ngay sau đẻ làm co hồi tử cung của bà mẹ tốt, đỡ mất máu sau đẻ, giảm nguy cơ thiếu máu. Nuôi con bằng sữa mẹ giúp cho bà mẹ chậm có kinh trở lại sau khi sinh giúp bà mẹ chậm có thai. Nuôi con bằng sữa mẹ bảo vệ cho bà mẹ ít bị mắc bệnh ung thư vú và ung thư buồng trứng.
• Nuôi con bằng sữa mẹ rất thuận tiện và tiết kiệm. Bà mẹ không tốn tiền mua sữa, không tốn thời gian và công sức để chuẩn bị sữa cho trẻ ăn.

3. Tính đa dạng trong thành phần của sữa mẹ:

Sữa non: (Nhấn mạnh vai trò sữa non)

Sữa mẹ được bài tiết trong vài ngày đầu được gọi là sữa non. Sữa non đặc sánh, màu vàng nhạt. Sữa non chứa nhiều chất chống nhiễm khuẩn để bảo vệ cơ thể. Sữa non chứa nhiều vitamin A làm giảm nhiễm khuẩn nặng và phòng các bệnh về mắt. Sữa non còn có tác dụng xổ nhẹ giúp cho việc tống phân xu, ngăn chặn vàng da. Sữa non có yếu tố phát triển, giúp cho hệ thống tiêu hoá của trẻ phát triển nhanh sau khi sinh đề phòng chống dị ứng và không dung nạp với các thức ăn khác.

Sau khi sinh vài ngày sữa mẹ sẽ được sản xuất ổn định hơn. Số lượng nhiều hơn, vú có cảm giác cứng và nặng, người ta gọi là hiện tượng sữa về.

Sữa đầu là sữa được sản xuất vào đầu bữa bú, số lượng nhiều, sữa đầu có nhiều nước, protein và đường. Trẻ bú mẹ chủ yếu nhận được đủ nước khi bú sữa đầu nên không cần uống thêm nước ngay cả khi trời nóng nực.

Sữa cuối trông đặc hơn vì có nhiều chất béo. Chất béo cung cấp năng lượng cho bữa bú, nên phải cho trẻ bú kiệt hết một bên vú rồi mới chuyển sang vú bên kia để trẻ nhận được đầy đủ lượng chất béo cần thiết.

Các khuyến nghị của tổ chức y tế thế giới:

• Cho trẻ bú ngay trong vòng nửa giờ đầu sau đẻ để tận dụng sữa non, kích thích sữa non xuống sớm, và co hồi tử cung cho mẹ.
• Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu
• Bắt đầu cho trẻ ăn bổ sung từ tháng thứ 7 và tiếp tục cho bú sữa mẹ đến 24 tháng
• Cho trẻ bú theo yêu cầu của trẻ tức là không hạn chế thời gian và độ dài của mỗi bữa bú.
• Nếu trẻ ốm không bú được thì vắt sữa và cho trẻ ăn bằng thìa hoặc bằng cốc.

4. Cơ chế bài tiết sữa và phun sữa

4.1 Phản xạ tiết sữa (Phản xạ Prolacin):

Khi trẻ mút vú sẽ kích thích bài tiết Prolacin đi vào máu, đến vú và làm cho vú sản xuất sữa. Phần lớn Prolacin ở trong máu khoảng 30 phút sau bữa bú, chính vì thế nó giúp cho vú tạo sữa cho bữa bú tiếp theo. Điều này cho thấy rằng nếu trẻ bú nhiều thì vú mẹ sẽ tạo nhiều sữa. Prolacin được sản xuất nhiều vào ban đêm, vì vậy cho con bú vào ban đêm là rất có ích để duy trì sự tạo sữa.

4.2 Phản xạ phun sữa (Phản xạ Oxytoxin)

Khi trẻ mút vú sẽ kích thích bài tiết Oxytoxin. Oxytoxin đi vào máu, đến vú làm cho các tế bào xung quanh nang sữa co lại đẩy sữa chảy ra ngoài. Nếu phản xạ Oxytoxin không làm việc tốt thì trẻ sẽ gặp khó khăn trong việc nhận sữa. Mặc dù vú vẫn đang sản xuất sữa nhưng lại không tống sữa ra, phản xạ Oxytoxin dễ dàng bị ảnh hưởng bởi ý nghĩ của bà mẹ. Khi bà mẹ có cảm giác tốt như hài lòng với con mình, gần gũi, yêu thương con, luôn tin tưởng vào việc nụôi con bằng sữa mẹ thì sẽ hỗ trợ tốt cho phản xạ Oxytoxin.

Trong sữa mẹ có một yếu tố phụ được gọi là chất ức chế tạo sữa. Khi một lượng sữa lớn đọng trong vú, chất úc chế sẽ tiết ra làm cho vú ngừng tạo sữa. Vì vậy muốn vú tạo nhiều sữa thì phải tạo cho vú luôn rỗng bằng cách cho trẻ bú thường xuyên hoặc vắt sữa ra.

Một đặc điểm quan trọng khác của oxytoxin đó là giúp cho tử cung của người mẹ co lại sau quá trình sinh nở. Điều này làm giảm sự chảy máu sau sinh nhưng đôi khi nó gây đau cho tử cung khi cho trẻ bú trong môt vài ngày đầu.

5. Cách cho trẻ bú đúng, có hiệu quả:

Tư thế:

• Tuỳ điều kiện mẹ có thể cho trẻ bú ở tư thế nằm hay ngồi nhưng phải đảm bảo bà mẹ và trẻ đầu ở tư thế thoải mái, thư giãn.
• Đầu và thân trẻ phải nằm trên cùng một đường thẳng
• Cơ thể trẻ sát với cơ thể mẹ
• Mắt trẻ đối diện với vú và môi trẻ đối diện với núm vú
• Có thể phải đỡ mông trẻ (nếu là trẻ sơ sinh)
• Trong khi cho con bú bà mẹ không nên dùng các ngón tay đỡ vú sát với quầng vú quá.

Ngậm bắt vú

• Miệng trẻ mở rộng, má trẻ căng phồng, cằm tỳ vào vú mẹ.
• Quầng vú ở phía trên miệng trẻ còn lại nhiều hơn ở phía dưới.
• Khi trẻ bú không nghe thấy tiếng tóp tép.

Hậu quả của ngậm bắt vú sai:

• Đau và tổn thương ở núm vú (có thể nứt núm vú)
• Trẻ bú không có hiệu quả làm sữa ứ đọng gây cương tức vú
• Vú sẽ tạo ít sữa đi
• Trẻ hay khóc đòi bú hoặc từ chối bú mẹ
• Trẻ tăng cân kém

Cách vắt sữa:

• Vắt sữa có ích trong những trường hợp sau:
• Giảm bớt căng tức sữa hoặc tắc ống dẫn sữa
• Mẹ có núm vú tụt vào trong phải vắt sữa cho trẻ ăn trong khi trẻ đang tập bú
• Vắt sữa cho trẻ từ chối bú mẹ trong khi tập bú trở lại
• Vắt sữa cho trẻ ốm hoặc trẻ sơ sinh có cân nặng thấp ăn khi trẻ không thể bú được.
• Duy trì sự tạo sữa khi mẹ phải đi xa hoặc mẹ bị ốm không cho trẻ bú được
• Đề phòng núm vú bị nứt hoặc đau.

Kỹ thuật vắt sữa bằng tay: (Nên để bà mẹ tự làm lấy)

• Rửa tay sạch
• Ngồi hoặc đứng ở tư thế thoải mái và giữ một cốc đựng sữa ở gần vú
• Đặt ngón tay cái ở phía trên quầng vú và núm vú, ngón tay trỏ đặt ở phía dưới quầng vú và núm vú đối diện với ngón tay cái, các ngón tay khác đỡ vú, ấn ngón cái và ấn ngón phải một cách nhẹ nhàng về phía trong và vào thành ngực. Không nên ấn mạnh quá vì có thể làm tắc ống dẫn sữa ấn vào rồi bỏ ra, làm lại nhiều lần. Việc này không gây đau, nếu đau nghĩa là kỹ thuật làm sai. Xoay ngón tay vào quầng vú vùng bên cạnh đẻ đảm bảo rằng sữa được vắt ra từ tất cả các khoang sữa.
• Tránh xoa bóp hoặc trượt các ngón tay dọc theo da, tránh ép vào vú vì ấn hoặc kéo núm vú không làm cho sữa chảy ra.
• Vắt mỗi bên vú tối thiểu 3 đến 5 phút cho tới khi dòng sữa chảy chậm lại thì chuyển sang bên kia và sau đó lại vắt lại ở cả hai bên.

6. Những khó khăn bà mẹ gặp phải khi cho con bú:

Không đủ sữa: Muốn tạo được nhiều sữa bà mẹ cần cho con bú sớm ngay sau khi đẻ, cho bú nhiều lần, bú đúng cách để kích thích phản xạ Prolacxin và Oxytoxin. Nên cho trẻ bú nhiều lần vào ban đêm cũng là một cách để tăng cường sự tạo sữa. Nếu bà mẹ phải đi làm, không có điều kiện cho con bú thường xuyên thì bà mẹ phải vắt sữa thường xuyên để kích thích vú tạo sữa. Với nguyên tắc là vú phải luôn rỗng thì mới tạo được nhiều sữa.

Nứt núm vú: Thường do nguyên nhân trẻ ngậm bắt vú sai. Nếu trẻ ngậm bắt núm vú sai, trẻ sẽ kéo núm vú vào và đẩy ra trong khi mút vú và chà sát da của núm vú lên miệng trẻ. Điều này làm cho bà mẹ rất đau, sau nhiều lần bú bằng kiểu này, da ở núm vú sẽ bị tổn thương gây nứt núm vú. Điều trị bằng cách cải thiện sự ngậm bắt vú tốt, triệu chứng đau sẽ giảm đi.

Cương tức vú: Nguyên nhân: Không cho bú sớm, không cho bú thường xuyên, ngậm bắt vú kém, hạn chế thời gian mỗi bữa bú. Phòng ngừa bằng cách cho trẻ bú sớm, bú thường xuyên và giúp trẻ ngậm bắt vú tốt. Điều trị: Nếu trẻ bú được thì phải cho trẻ bú thường xuyên, nếu trẻ không bú được thì phải vắt sữa bằng tay hoặc dùng bơm hút sữa. Trước khi cho bú dùng gạc ấm đắp lên vú. Sau khi cho bú thì dùng gạc lạnh để giảm phù nề.

Tắc ống dẫn sữa và viêm vú: Khi ống dẫn sữa bị tắc làm sữa bị ứ trệ gây ra viêm vú, có thể viêm từ không nhiễm trùng đến viêm nhiễm trùng; Điều trị: trước hết phải cải thiện sự lưu thông ở ống dẫn sữa sau đó tìm nguyên nhân để xử trí nếu 24 giờ các triệu chứng không giảm điều trị thêm bằng thuốc kháng sinh, giảm đau và nghỉ ngơi hoàn toàn.

Núm vú phẳng và bị tụt vào trong: Điều trị trước đẻ thường không có giá trị. Ngay sau khi đẻ phải giúp các bà mẹ tin tưởng rằng trẻ bú từ vú chứ không phải từ núm vú, giúp bà mẹ cho trẻ ngậm vú tốt, cố gắng cho trẻ bú ở những tư thế khác nhau. Giúp bà mẹ làm cho vú dài ra bằng cách sử dụng bơm hút đầu vú ra.

7. Chăm sóc sức khỏe bà mẹ trong khi nuôi con bằng sữa mẹ:

Chế độ ăn uống nghỉ ngơi: Trong thời gian nuôi con bằng sữa mẹ, người mẹ cần có thêm năng lượng để tạo sữa, có thời gian để nghỉ ngơi, lao động vừa phải. Nếu chế độ ăn của bà mẹ quá nghèo nàn, không đủ chất dinh dưỡng bổ sung thêm bà mẹ sẽ phải sử dụng chất dinh dưỡng trong các mô của cơ thể để tạo sữa, bà mẹ trở nên SDD. Vì vậy bà mẹ cần được ăn, uống nhiều hơn bình thường, không kiêng khem quá mức. Nên hạn chế thức ăn có nhiều gia vị, không uống rượu, cà phê, và hút thuốc lá.

Nuôi con bằng sữa mẹ và kế hoạch hoá gia đình: Nếu kinh nguyệt của bà mẹ chưa trở lại, con dưới 6 tháng và trẻ đang bú hoàn toàn thì có thể bà mẹ không cần sử dụng biện pháp tránh thai nào. Nếu kinh nguyệt của bà mẹ trở lại hoặc con trên 6 tháng hoặc trẻ đã ăn bổ sung thì bà mẹ cần sử dụng một biện pháp tránh thai. Tất cả các biện pháp tránh thai không chứa hóc môn đều thích hợp, không ảnh hưởng đến sự tạo sữa như: Bao cao su, vòng tránh thai, màng ngăn âm đạo, thuốc diệt tinh trùng...Những biện pháp tránh thai có hoc mon Progestogen cũng thích hợp, Biện pháp này không những không làm giảm mà còn làm tăng sự tạo sữa. Biện pháp tránh thai có hóc môn Estrogen là không thích hợp, không nên sử dụng.